अमेरिकी अर्बपति एलन मस्कको अन्तरिक्ष प्रविधि कम्पनी स्पेसएक्सले आगामी जुन १२ मा प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) मार्फत सेयर बजारमा प्रवेश गर्ने तयारी गरेको छ।

स्रोतहरूका अनुसार कम्पनीले आईपीओबाट ८० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी रकम उठाउने लक्ष्य राखेको छ। योजना सफल भएमा यो विश्व इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो आईपीओमध्ये एक बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

स्पेसएक्स हाल निजी कम्पनीका रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको छ। अन्तरिक्ष प्रक्षेपण सेवा, उपग्रह इन्टरनेट सेवा ‘स्टारलिंक’ तथा मानव अन्तरिक्ष यात्राजस्ता परियोजनामार्फत कम्पनीले विश्वव्यापी चर्चा बटुलेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा कम्पनीको मूल्यांकन तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।

यदि जुन १२ मै कम्पनीले औपचारिक रूपमा कारोबार सुरु गर्ने हो भने, अमेरिकी नियामक निकायसमक्ष आवश्यक आईपीओ कागजात आगामी साताको मध्यसम्म सार्वजनिक गर्नुपर्ने हुन्छ। ती कागजातमा कम्पनीको वित्तीय अवस्था, आम्दानी, खर्च, ऋण, नाफा–नोक्सान तथा भविष्यका व्यापारिक योजनाबारे विस्तृत विवरण समावेश हुनेछन्।

लगानीकर्ताहरू विशेषगरी स्पेसएक्सको ‘स्टारलिंक’ इन्टरनेट सेवा र हालै थपिएको ‘xAI’ कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) व्यवसायबारे जानकारी पाउन उत्साहित देखिएका छन्। एलन मस्कले एआई क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा बढाउन ‘xAI’ सुरु गरेका हुन्। कम्पनीले उक्त व्यवसायलाई स्पेसएक्ससँग कसरी जोडेर अघि बढाउने भन्ने विषय पनि चासोको केन्द्रमा रहेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार स्पेसएक्सको आईपीओले विश्व वित्तीय बजारमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। पछिल्ला केही वर्षयता प्रविधि कम्पनीहरूको आईपीओ बजार अपेक्षाकृत सुस्त रहेकामा स्पेसएक्सको प्रवेशले लगानीकर्ताको आकर्षण पुनः बढाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

एलन मस्क विश्वका चर्चित उद्यमीमध्ये एक हुन्। उनी विद्युतीय सवारी निर्माता टेस्ला, सामाजिक सञ्जाल एक्स (पूर्व ट्विटर) तथा विभिन्न प्रविधि कम्पनीसँग आबद्ध छन्। स्पेसएक्सलाई मंगल ग्रहसम्म मानव पुर्‍याउने दीर्घकालीन लक्ष्यसहित स्थापना गरिएको कम्पनीका रूपमा चिनिन्छ।

हालसम्म स्पेसएक्सले आईपीओ योजनाबारे औपचारिक सार्वजनिक प्रतिक्रिया भने दिएको छैन।

स्पेसएक्सको आईपीओ घोषणासँगै अन्तरिक्ष कम्पनीहरूको सेयरमा उछाल

एलन मस्कको अन्तरिक्ष प्रविधि कम्पनी स्पेसएक्सले आईपीओ ल्याउने तयारी गरिरहेको समाचार सार्वजनिक भएपछि अन्तरिक्ष क्षेत्रमा आधारित कम्पनीहरूको सेयर बजारमा उल्लेखनीय वृद्धि देखिएको छ। विशेषगरी रकेट प्रक्षेपण क्षमता भएका कम्पनीहरूमा लगानीकर्ताको आकर्षण बढेको विश्लेषण गरिएको छ।

अमेरिकी अन्तरिक्ष कम्पनी रकेट ल्याब (आरकेएलबी) यसको प्रमुख उदाहरण बनेको छ। कम्पनीको बजार मूल्य गत वर्ष १२ अर्ब ७० करोड डलरबाट बढेर ३७ अर्ब डलर पुगेको थियो। स्पेसएक्सको आईपीओसम्बन्धी समाचार सार्वजनिक भएपछि आरकेएलबीको सेयर मूल्य ८ प्रतिशतभन्दा बढीले वृद्धि भएको छ।

सन् २०२५ मा स्पेसएक्सले गरेको रकेट प्रक्षेपण संख्या प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरूको तुलनामा अत्यधिक रहेको उल्लेख गरिएको छ। गत वर्ष अमेरिकाबाट भएका कुल कक्षीय अन्तरिक्ष प्रक्षेपणमध्ये ८५ प्रतिशत हिस्सा स्पेसएक्सले मात्रै ओगटेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ। यसले अन्तरिक्ष उद्योगमा कम्पनीको वर्चस्व झनै बलियो बनेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार आईपीओमार्फत उठाइने नयाँ लगानीले स्पेसएक्सलाई थप प्रविधि विकास, रकेट उत्पादन विस्तार तथा प्रतिस्पर्धी कम्पनीभन्दा अगाडि रहन सहयोग पुग्नेछ। पछिल्ला वर्षहरूमा अन्तरिक्ष व्यवसायमा निजी कम्पनीहरूको प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गएको छ।